SOA INFORMATIE

Wat is een SOA?

Een seksueel overdraagbare aandoening (soa), is een ziekte die vooral wordt overgedragen door sexueel contact (gewoonlijk geslachtsgemeenschap, orale- of anale seks). De ziekteverwekker van een soa kan zich bijvoorbeeld bevinden in het slijm van de vagina, of in het sperma of achter de voorhuid van de penis. Wanneer er contact wordt gemaakt met een partner kan de ziekteverwekker worden overgedragen. Daarvoor is soms een wondje nodig bij de ontvanger, maar dat is lang niet altijd het geval. Veel soa's zijn ook wel op andere wijze overdraagbaar, bijvoorbeeld door intraveneus druggebruik, intiem maar niet seksueel contact, of door bloedtransfusies.

In 2005 ontstaan jaarlijks in Nederland meer dan 100.000 soa-besmettingen. Mensen met wisselende seksuele contacten, die zonder condoom vrijen, lopen het grootste risico op een soa. Dit zijn met name jongeren.

Geslachtsziekten worden ook wel venerische ziekten genoemd, naar de Romeinse godin van de liefde, Venus. Strikt genomen zijn dit aandoeningen van de geslachtsorganen, terwijl soa's seksueel overdraagbaar zijn, maar niet noodzakelijk een geslachtsziekte veroorzaken.

Geinfecteerden kunnen jarenlang drager zijn zonder dat de ziekte zich openbaart. Regelmatig testen wanneer onveilige seks heeft plaatsgevonden is dus aan te raden.

Besmetting

Zoals de naam seksueel overdraagbare aandoening al zegt, kan de ziekte tussen partners worden overgedragen door seksueel contact. Het is dus mogelijk een soa te krijgen door seksueel contact met iemand die de ziekte al heeft. Heeft men eenmaal een soa, dan is de kans op het verkrijgen van andere soa vergroot omdat de soa de weerstand van de geslachtsorganen heeft aangetast. Soms zijn andere overdrachtmethoden ook mogelijk (b.v. bloedtransfusies, zie hieronder).

Een aantal soa is ook overdraagbaar via bloed:

• als gevolg van een onhygiënische tatoeage of piercing;
• als bij drugsgebruik naalden, spuiten of andere attributen van een ander worden gebruikt;
• tijdens de zwangerschap: HIV, hepatitis B en syfilis kunnen overgedragen worden van moeder op kind;
• tijdens de geboorte: HIV, hepatitis B, syfilis, chlamydia, herpes genitalis en gonorroe kunnen overgedragen worden op de baby.

Een soabesmetting kan niet ontstaan door uit het kopje van een ander te drinken, ook niet via een hoestbui, insectenbeten, een vieze wc-bril of in het zwembad. Sommige soa's kunnen wel overgedragen worden door bijvoorbeeld een vuile onderbroek te dragen van iemand die schaamluizen heeft, of in hetzelfde bed slapen als die persoon. Een ander voorbeeld is het gebruik van een handdoek van iemand die besmet is met genitiale wratten.

Klachten

Voor veel soa's geldt dat de drager geen duidelijk herkenbare klachten hoeft te hebben. De drager kan de ziekte echter wel overdragen aan de partner. Sommige soa's kunnen jaren later zeer ernstige en niet te bestrijden gevolgen hebben, terwijl ze in een vroeg stadium goed te behandelen zijn. Het grootste probleem bij een soa is dat iemand die van zichzelf vermoedt een soa te hebben zich er vaak voor schaamt en geen arts bezoekt.

Klachten die mogelijk op een soa wijzen zijn:

• afscheiding of pus uit de penis, vagina of anus. Bij vrouwen is de afscheiding vaak meer dan normaal. De afscheiding kan waterig, melkachtig, gelig of groenig van kleur zijn en anders ruiken;
• branderig gevoel, geïrriteerdheid, pijn bij of na het plassen of kleine beetjes moeten plassen;
• zweertjes, wratjes, blaasjes op de penis, vagina, anus of mond;
• jeuk in het schaamhaar, aan de eikel, schaamlippen of anus;
• gezwollen klieren in de liezen;
• pijn in één of beide (bij)ballen;
• pijn in de onderbuik;
• pijn bij het vrijen, of onregelmatig of abnormaal bloedverlies, bijvoorbeeld na het vrijen of tussen twee menstruatieperioden in.

Deze klachten kunnen echter ook symptomen zijn van andere ziekten. Bij twijfel is het aan te raden om te testen met een SOA test.

Beschikbare testen

• Syfilis: een bacteriële soa. Als eerste symptoom ontstaat na enkele weken een zweertje bij de geslachtsdelen. Na een tijdje gaat deze vanzelf weer weg, maar dat is niet het einde van de ziekte. Als hij niet op tijd wordt behandeld kan hij na jaren terugkomen, en de hersenen aantasten. Dit kan leiden tot ernstige dementie of de dood.
• Chlamydiassis: een bacteriële soa die bij een enkele geslachtsgemeenschap al in bijna driekwart van de gevallen overgedragen wordt tussen partners. Bij vrouwen blijft deze ziekte meestal symptoomloos en fungeren dus als drager. Mannen kunnen klachten krijgen, die lijken op die van gonorroe. Als de ziekte niet wordt behandeld kan chlamydia bij vrouwen leiden tot een chronische ontsteking van de inwendige geslachtsorganen en kan daarmee ook vaak tot onvruchtbaarheid leiden. Chlamydia is eenvoudig te behandelen. Chlamydia is de meest voorkomende soa in Nederland.
• Gonorroe: een bacteriële soa die bij mannen tot een pusachtige afscheiding uit de penis leidt, en daarom ook wel druiper wordt genoemd. De ziekte kan ook op de mond worden overgedragen bij orale seks. Bij zowel mannen als vrouwen kan gonorroe indien onbehandeld leiden tot onvruchtbaarheid.

Voorkomen

Het voorkomen van een SOA doe je natuurlijk door je te onthouden van seks. Maar dat willen maar weinig mensen en daarom kan je jezelf of je partner natuurlijk het beste beschermen met een beflapje of met condooms. Beiden geven geen absolute garantie op veiligheid, maar bieden wel een grote mate van bescherming als het gaat om besmetting met een SOA

De cijfers (trend voor 2010)

Chlamydia

Chlamydia was, net als in voorgaande jaren, de meest voorkomende soa binnen de soa-centra in 2009, zowel bij mannen als vrouwen, gediagnosticeerd bij 9.771 personen. Het absolute aantal gevallen van chlamydia nam toe met 4% in vergelijking met 2008. Het percentage positieve testen voor chlamydia is ten opzichte van 2008 bij zowel heteroseksuele mannen als bij vrouwen ongeveer gelijk gebleven (respectievelijk 10,8% en 10,6%); bij MSM is, na een stijging in 2008, het percentage positieve testen weer gedaald in 2009 (van 11,6% naar 9,9%). Met name bij jonge heteroseksuelen (< 25 jaar) was het percentage positieve testen hoog (14,1%).

Gonorroe

Het aantal opgespoorde gevallen van gonorroe steeg met 24% tot 2.422 gevallen in 2009. Na een jarenlange daling, steeg het percentage positieve testen van gonorroe bij MSM weer, in vergelijking met vorig jaar van 8,0% naar 8,7%. Bij heteroseksuele mannen was een lichte stijging van 1,3% naar 1,5% te zien, en bij vrouwen bleef het percentage positieve testen ongeveer gelijk (1,2%).De stijging in aantal infecties kan grotendeels worden toegeschreven aan een stijging van 28% bij MSM tot 1.402. Het aantal orale gonorroe infecties bij MSM is in 2009 bijna verdubbeld: van 353 in 2008 tot 651 in 2009 (+85%) en ook het percentage positieve orale gonorroe testen steeg: van 3,3% in 2008 tot 4,8% in 2009. Dit kan samenhangen met een actiever testbeleid en met de komst van sensitievere testen, waardoor meer infecties worden gevonden, en/of met veranderd risicogedrag.

Syfilis

Het aantal diagnoses van infectieuze syfilis (lues I, lues II en latens recens) is in 2009 verder afgenomen met 15% tot 512 diagnoses (figuur 2). Bij vrouwen daalde het aantal infectieuze syfilis diagnoses met 22% en bij MSM met 15%, bij heteroseksuele mannen bleef het aantal gelijk. Ook nam het percentage positieve syfilis testen af bij MSM: van 4,0% in 2008 tot 2,8% in 2009, bij heteroseksuele mannen en vrouwen bleef het percentage positieve testen gelijk (0,1%). De lange termijn trend laat een daling zien in zowel aantallen diagnosen als in percentage positieve testen.

BRONNEN

Soa-centra

Sinds 2006 is de regeling aanvullende curatieve soabestrijding (ACS) ingegaan. De ACS-regeling is een aanvulling op het reguliere aanbod dat verstrekt wordt door huisartsen en specialisten en is bedoeld om een laagdrempelige voorziening voor kwalitatief goede soazorg te verschaffen. Het gaat hierbij om een aanvullende regeling die gericht is op doelgroepen die door de reguliere zorg moeilijk bereikt worden en een verhoogd risico op soa hebben door gedrag en/of sociale kwetsbaarheid. De ACS-regeling wordt uitgevoerd door de 8 soa-regio’s in Nederland, elk gecoördineerd door een GGD. Registratie van soa-consulten gebeurt via de internetapplicatie SOAP. Sinds 2004 registreren alle GGD-en hun soa-consulten al in SOAP, waardoor trends vanaf 2004 op landelijk niveau gerapporteerd worden. Naast de soa-centra, worden jaarlijks ook veel soa-testen uitgevoerd bij de huisarts. Deze gegevens zijn echter niet meegenomen in deze thermometer, waarin alleen de cijfers over soa en hiv bij hoogrisicogroepen worden gepresenteerd.